Ik heb een geheim: mijn to-dolijst is nooit af. Dat klinkt als een bekentenis, maar het is eerder een manier van leven geworden. Na jaren van proberen ben ik ervan overtuigd dat ze beter werkt dan de alternatieven.
Het begon met een gevoel. Elke avond keek ik naar mijn lijst, en elke avond zag ik vooral wat er niet gebeurd was. Het maakte niet uit dat ik acht dingen had afgevinkt: de offerte, de mail aan de boekhouder, de turnles van mijn dochter geregeld. Het negende stond er nog, en dat negende kreeg alle aandacht. Het fiscaal attest van de kinderopvang dat ik nog moest opvragen. Ik viel in slaap met het gevoel dat ik gezakt was voor een examen dat ik zelf had opgesteld.
Waarom dat ene open punt zo luid is
Later las ik dat dat geen karakterfout is. Psychologen spreken al lang over het Zeigarnik-effect, genoemd naar de psychologe die het beschreef: onafgewerkte taken blijven makkelijker in je hoofd hangen dan afgewerkte. Je brein houdt ze open, zoals tabbladen in een browser.
Interessanter vond ik wat E.J. Masicampo en Roy Baumeister daaraan toevoegden. In een reeks experimenten uit 2011 zorgden onafgewerkte doelen voor opdringerige gedachten tijdens een leestaak die er niets mee te maken had, en voor slechtere prestaties op een andere opdracht. Maar zodra de deelnemers een concreet plan mochten maken voor dat doel, verdwenen die effecten. Het doel was nog niet bereikt. Er was alleen afgesproken wanneer en hoe het zou gebeuren. Dat bleek genoeg om het hoofd te laten loslaten.
Dat verklaarde veel. Wat me 's avonds wakker hield, was niet dat het attest er nog niet was. Het was dat het nergens een plek had. Het zweefde.
Een lijst als menu, niet als contract
Ergens las ik een zin die ik niet meer terugvind, maar die ongeveer zo ging: een to-dolijst is geen contract, het is een uitnodiging. Dat beeld is me bijgebleven. Het verandert de lijst van een verplichting in een menu. Je kiest uit wat er staat, en wat je niet kiest, blijft gewoon staan, zonder schuld.
Sindsdien werk ik met twee lijsten. De grote lijst is een opslagplaats: alles gaat erop, zodat het uit mijn hoofd is. Daarnaast schrijf ik elke ochtend, nog voor ik mijn mailbox open, drie dingen op voor die dag. Niet meer. De rest is mogelijkheid, geen plicht. Heb ik de drie af, dan mag ik meer doen, maar ik moet niet. Dat laatste blijft een vreemd bevrijdend gevoel: een dag afsluiten met een halflege lijst en toch tevreden zijn.
Waarom drie? Er is geen wetenschappelijk magisch getal. Drie is gewoon klein genoeg om haalbaar te zijn op een dag met vergaderingen, een file op de Ring en een kind dat om halfvier aan de schoolpoort staat. En groot genoeg om het gevoel te hebben dat je vooruit bent gegaan. Bij sommige mensen werkt één ding beter, bij anderen vijf. Het punt is dat je het aantal bewust kiest in plaats van je te laten leiden door de lengte van de lijst.
Het avondritueel dat ik niet verwachtte
Het grootste verschil zit voor mij in de laatste vijf minuten van de werkdag. In plaats van te kijken wat niet gelukt is, kijk ik naar wat blijft staan en geef ik het een plek: morgen, donderdag, na de vakantie, of de prullenbak. Ik maak er geen heroïsch plan van. Een dag en een eerste stap volstaan. “Donderdag, na de lunch: kinderopvang bellen voor het attest.”
Ook daar bestaat onderzoek over. Michael Scullin en collega's lieten 57 jonge volwassenen tussen 18 en 30 jaar vlak voor het slapengaan vijf minuten schrijven in een slaaplabo. De ene groep schreef een to-dolijst voor de komende dagen, de andere groep een lijst van wat ze al gedaan hadden. Wie een to-dolijst schreef, viel sneller in slaap, en hoe specifieker die lijst, hoe sneller. Het is één kleine studie bij gezonde jongeren, dus ik zou er geen wonderen van verwachten. Maar het past bij wat Masicampo en Baumeister zagen: niet het afwerken brengt rust, wel het parkeren met een plan.
Het verschil met vroeger is subtiel. Toen sloot ik de dag af met een oordeel. Nu sluit ik hem af met een afspraak.
Wat blijft liggen, sorteert zichzelf
Wat me het meest verbaast, is dat het onvoltooide ook iets oplevert. Een taak die een week blijft staan, blijkt soms overbodig. Het idee om de hele fotobibliotheek te ordenen, het artikel dat ik “ooit eens” wou lezen. Een andere blijkt belangrijker dan gedacht en krijgt daardoor vanzelf voorrang. Door dingen een tijd te laten liggen, doet de tijd een deel van het sorteerwerk. Uitstel kan een vorm van selectie zijn.
Al moet ik daar meteen eerlijk bij zijn. Dat werkt voor taken zonder harde grens. Een rekening die onbetaald blijft, is geen filosofie maar een probleem. De belastingaangifte heeft een deadline, of je er nu zin in hebt of niet. De kunst is het onderscheid te zien tussen wat echt moet en wat gewoon een goed idee was op het moment dat je het opschreef. Dat onderscheid is niet altijd makkelijk. Ik merk dat ik het beter zie als ik het hardop zeg tegen iemand anders.
Wanneer een halflege lijst niet het probleem is
Ik weet dat dit niet voor iedereen werkt. Sommige mensen krijgen energie van een volledig doorstreepte lijst, en dat is ook goed. Anderen hebben net nood aan meer structuur, niet minder.
En soms ligt het probleem niet bij de lijst. Als je elke dag twintig dingen opschrijft omdat er elke dag twintig dingen van je verwacht worden, helpt geen enkel systeem. Dan is het een gesprek waard met je leidinggevende over wat realistisch is. Merk je dat je al weken piekert, slecht slaapt, nergens meer zin in hebt of je lijst je vooral angst bezorgt, dan is dat geen kwestie van planning meer. Praat er dan over met je huisarts of een psycholoog. Dat is geen zwaktebod. Het is hetzelfde wat je met een open taak doet: het een plek geven.
Vanavond
Als je vanavond naar je lijst kijkt en je ziet drie dingen die niet gebeurd zijn, probeer dan eens iets anders te denken dan ik ben tekortgeschoten. Geef elk ervan een dag. Schrijf die erbij. En denk dan: dat is voor donderdag. Het is geen opgeven. Het is volhouden op een zachtere manier.
Lukt dat loslaten moeilijk, of zit er meer achter dan een lange lijst? Via Meapy Health kun je, als je werkgever het aanbiedt, gratis en vertrouwelijk praten met een coach of psycholoog.
Bronnen
- Masicampo E.J., Baumeister R.F., Consider it done! Plan making can eliminate the cognitive effects of unfulfilled goals, Journal of Personality and Social Psychology 101(4), 2011.
- Scullin M.K., Krueger M.L., Ballard H.K., Pruett N., Bliwise D.L., The effects of bedtime writing on difficulty falling asleep: a polysomnographic study comparing to-do lists and completed activity lists, Journal of Experimental Psychology: General 147(1), 2018.
